[TOP XUÂN 2023] TOP các phong tục đón Tết của người Việt (P.5): Đưa rước ông bà – Trọn chữ 'hiếu' ngày Tết cổ truyền

21-01-2023

(kyluc-top) – Trong văn hóa tín ngưỡng của người Việt, phong tục cúng ông bà ngày Tết mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. Gắn liền với truyền thống văn hóa cội nguồn của dân tộc Việt. Dù đã trải qua biết bao nhiêu thăng trầm của thời gian, những nét văn hóa đẹp ấy vẫn còn được lưu giữ. Phong tục thờ cúng ông bà ngày Tết mang ý nghĩa ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của bậc tổ tiên. Đồng thời, cũng là lời răn dạy con cháu đời sau phải nhớ về nguồn gốc, cội nguồn của mình. Ngày 30 tháng chạp hằng năm, các gia đình sẽ chuẩn bị một mâm cỗ thịnh soạn bao gồm nhiều món ăn thơm ngon, để dâng lên rước ông bà về quê ăn Tết cùng con cháu.

 

Theo quan niệm của người Việt, con người có linh hồn nên khi ông bà đã chết, dù thể xác có mất đi nhưng linh hồn là bất diệt, linh hồn vẫn còn sống để về phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt. Quan niệm “Sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn” đã ăn sâu trong tiềm thức của người Việt, nên dù ông bà đã mất, nhưng họ tin tưởng là giữa con cháu với tổ tiên, ông bà vẫn còn giữ được mối “quan hệ” như lúc còn sống, con cháu làm việc gì, việc lành hay việc dữ thì ông bà đều biết. Do đó, con cháu phải biết luôn giữ mình, chăm làm việc thiện, lánh xa cái ác, thường xuyên tu tâm dưỡng tính, rèn luyện đạo đức để không phụ công ơn của tổ tiên, ông bà, cha mẹ.

Tục mời ông bà về ăn Tết mang ý nghĩa tâm linh lâu đời của người. Đó dịp để các thành viên trong gia đình báo cáo trước ông bà Tổ tiên về những việc làm, thành quả lao động trong cả một năm, thành kính báo cáo với các bậc tiền nhân cả chuyện vui, chuyện buồn, việc đi xa, việc làm ăn buôn bán, việc cưới gả con cái...Với quan niệm đó,Tết ở Nam bộ trước hết Tết là cho Tổ tiên, ông bà, những người đã khuất, rồi mới đến niềm vui cho những người đang sống. Nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Trương Ngọc Tường cho biết: "Tết ở trong này gọi là ăn Tết, bởi người sống nghỉ Tết, ăn Tết, chơi Tết, chúc Tết, nhưng cúng trong 3 ngày Tết là cúng cho Tổ tiên, ông bà. Mình no đủ, vui vẻ trong mấy ngày Tết thì Tổ tiên, những người đã khuất cũng phải no đủ trong ngày Tết".

 

 

Theo miêu tả hồi đầu thế kỷ XX, cảnh tượng lễ rước ông bà ở Nam Kỳ thật trang nghiêm. Tất cả cửa lớn, cửa sổ đều mở toang. Người ta đốt nhang, cắm dày theo hai bên lối đi từ cổng vào cửa chính cốt để vong hồn tổ tiên biết lối về nhà. Trẻ con mặc đồ mới tươm tất và mặt mày hớn hở. Chủ nhà hay con trai trưởng, hoặc người lớn nhất theo thứ tự trực hệ, mặc lễ phục đàng hoàng và giữ vẻ mặt tươi tắn nhưng trang nghiêm đứng ra thực hành việc tế tự. Khi lễ vật được bày biện đâu vào đó, chủ lễ bắt đầu thắp đôi đèn sáp và đốt hương.

Việc thờ cúng tổ tiên, một mặt, biểu thị lòng hiếu kính, khiến con cháu biết giữ lấy lòng “Báo bản tư nguyên” và thủ nghĩa “Uống nước nhớ nguồn”; mặt khác, việc thờ cúng tổ tiên còn là hành vi tôn giáo sùng bái linh hồn, trên cơ sở tín lý linh hồn bất diệt. Theo đó, tập hợp vong hồn tổ tiên trở thành một trong các gia thần có công năng giám sát và phù hộ cho con cháu. Việc tế tự tổ tiên trong Tết Nguyên đán khởi đề từ lễ rước ông bà vào ngày cuối năm, thường tổ chức vào buổi chiều hôm đó, gọi chung là lễ cúng tất niên.

 

 

Trong lễ cúng rước ông bà về ăn Tết, gia chủ đốt ba nén hương và dâng bốn lạy, nói lên sự tôn kính tối thượng của cháu con dâng ông bà. Sau khi tàn nhang, mâm cơm cúng ông bà được dọn xuống để mọi người trong gia đình dùng, gọi là hưởng lộc tổ tiên, giữa bầu không khí sum vầy của gia đình trong ngày cuối năm. Kể từ sau lễ cúng rước ông bà về ăn Tết, người Sài Gòn luôn giữ cho bàn thờ ông bà lúc nào cũng rực sáng đèn và nghi ngút khói hương. Hễ nén hương này này tàn thì thắp ngay nén hương khác. Hương đăng (nhang, đèn) gọi là “hương hỏa” ông bà để lại con cháu.

Ngày cuối năm và ba ngày Tết, người Việt dâng lễ cúng ông bà ba lần mỗi ngày: sáng, trưa và chiều. Trong các lễ cúng, bên cạnh mâm cơm truyền thống, tùy kinh tế và tập quán từng gia đình, người ta có thể thấy thêm các món đặc trưng của ngày Tết, như bánh tét, bánh ít, mứt gừng, mứt bí…Những con cháu ra ở riêng nhưng ngày Tết về thăm, mừng tuổi cha mẹ, cũng không quên thành kính thắp nén tâm hương dâng lên bàn thờ ông bà đặt ở nhà cha mẹ, để cầu nguyện ông bà phù hộ cho sức khỏe và công ăn, việc làm trong năm mới!

Mùng ba tháng giêng được xem là ngày cuối cùng của “ba ngày Tết”, cho nên trưa mùng ba Tết, nhiều gia đình người Sài Gòn bày mâm cơm cúng đưa ông bà. Cũng có một số người cho rằng “rước ông bà về ăn Tết phải đủ ba ngày” mới làm lễ cúng đưa ông bà vào sáng mùng bốn Tết, tùy từng gia đình.

Mâm cơm cúng đưa ông bà linh đình ở chỗ hầu như tất cả đồ ăn, thức uống trong dịp Tết đều được đem ra dâng cúng, đủ thứ: đồ mặn, đồ ngọt có đủ... Sau khi mọi lễ vật được chuẩn bị tươm tất, chủ nhà hoặc người lớn tuổi nhất trong gia đình bắt đầu thủ lễ, dâng hương, vái lạy, rót rượu mời tổ tiên và báo cáo ngày hôm sau là Tết Nguyên đán, mời ông bà cùng về chung vui với con cháu. Sau đó, tất cả mọi người trong nhà đều khấn vái, cúng lạy ông bà. Đến khi các cây nhang cúng đã tàn được khoảng hai phần ba, người ta dọn thức ăn trên bàn thờ ra bàn ăn. Tất cả mọi thành viên trong gia đình ngồi quây quần bên mâm cơm sum họp, tiễn năm cũ đi, đón năm mới đến, trong không khí phấn khởi, ấm cúng tràn ngập niềm vui và tiếng cười.

 

 

Với nghi thức cúng rước ông bà, Tổ tiên trong ngày Tết, ông bà, Tổ tiên như những vị gia thần hiện diện trong nhà, dõi theo mọi việc làm, nhắc nhở của con cháu giữ lấy truyền thống tốt đẹp dòng họ tổ tiên như: giữ nếp sống thanh bạch, truyền thống hiếu học, chăm chỉ làm ăn, sống lương thiện, không làm chuyện thất đức...Đó cũng là nét văn hoá truyền thống mà người Việt giữ gìn bao đời nay.


Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập)

 

TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values
TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values