[TOP XUÂN 2023] TOP các lễ hội mùa xuân trên đất Việt (P.9): Lễ hội đu tiên (Thừa Thiên Huế) – Rộn ràng trò chơi dân gian đầu xuân xứ Huế

24-01-2023

(kyluc-top) – Xuân sang mang theo tháng Giêng, tháng khởi đầu cho một năm mới. Cứ đến thời điểm đó, trời đất dường như ban tặng riêng cho người dân miền Bắc một thứ mưa xuân diệu kỳ như sương như khói, mờ ảo. Đó cũng chính là lúc khắp các làng trên xóm dưới của vùng đất ngoại thành tưng bừng mở hội khai xuân, đón mừng năm mới. Người ta nô nức kéo nhau du xuân, chơi hội. Trong muôn vàn trò chơi dân gian phong phú, bổ ích và đầy lý thú của Tết ngày xưa, đánh đu thu hút nhiều nam thanh nữ tú tham gia.

Hàng năm, cứ đến ngày mùng 4 Tết Âm Lịch, người dân thôn Gia Viên, xã Phong Hiền lại tề tựu về đình làng của thôn để thưởng thức và tham gia vui chơi lễ hội đu tiên truyền thống.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư cho biết: "Ất Tị, năm thứ tám niên hiệu Đại Trị đời Trần Dụ Tông (1363)… mùa xuân, tháng Giêng, người Chiêm Thành đến bắt dân ở châu Hóa. Hằng năm, cứ đến mùa xuân tháng Giêng, con trai, con gái họp nhau đánh đu ở Bà Dương". Như vậy, từ thế kỷ XII đã ghi nhận sự thịnh hành của trò chơi dân gian này, qua đó cũng thấy được sự hoà nhập hết sức tự nhiên của đánh đu trong cuộc sống và lễ hội của người Việt.

 

 

 

 

 

Có nhiều loại hình thức và cách thức đánh đu nhưng phổ biến và được ưa chuộng nhất là đánh đu đôi hay còn gọi là đu tiên. Theo đó, từng cặp hai người sẽ lên so tài đánh đu sao cho đẹp mắt và nhún bay lên một tầm nhất định để được tán thưởng. Nhún đu cũng là một cách sinh hoạt để đôi lứa tìm nhau và trao nhau những điều khó nói qua ánh mắt bàn tay.

Đu tiên là một trò chơi dân gian, là cách gọi của hình thức đánh đu đôi, tức từng cặp (một nam, một nữ) thanh niên cùng lên đu so tài trong dịp đầu xuân năm mới. Với nhiều loại cây đu khác nhau, được làm bằng tre của làng kết thành các cây đu. Người chơi có thể một người hoặc hai người, cặp thành niên trai gái cùng lên đu so tài, biểu diễn nhưng kiêu, dáng đu đẹp nất, bay bỗng trên không trung cùng với cây đu. Gọi là “đu tiên” bởi lẽ người đu nhún đẩy làm sao cho đu quay và bay lên cao, xa so với mặt đất như hòa mình vào bầu trời, như có cảm giác những cô tiên, thiên thần bay lượng trên không trung, như bay vào cõi tiên, cõi thượng giới.

Trên một khoảng đất rộng, sáu hay tám cây tre dài được chôn sâu đủ vững chắc để chịu được sức nặng của hai người cùng với lực đẩy quán tính. Hai cây tre làm cần đu nhỏ, vừa tay cầm được treo ở chính giữa. Lên đu có thể là một hay hai người. Càng nhún mạnh thì đu càng lên cao từ bên nọ sang bên kia, nhiều khi đu bay ngang ngọn đu một vòng. Ở nhiều nơi, người ta còn treo phần thưởng ở ngang ngọn đu để người đu giật giải. Những cây tre được chôn thật sâu vào lòng đất vừa mềm vừa cứng tạo nên những trụ đu chắc chắn, mỗi bên từ 2 đến 3 cây. Phần đầu tre được uốn cong theo thế gọng vó, chụm vào nhau bằng sự chằng quấn chắc nịch của sợi dây chão chỉ dùng kéo thuyền. Trên đỉnh cây đu (thượng đu) là lá cờ đỏ sao vàng. Xung quanh bãi chơi đu, những lá cờ đuôi nheo đêm ngày ngạo nghễ phấp phới trong cái thứ gió lộng đông thơm ngát hương vị đầu xuân tinh khôi.

 

 

Tuy nhiên, theo phong tục của làng Gia Viên, lễ hội Đu Tiên dành cho tất cả dân làng tham gia vui chơi nhưng phần thi hội đu thì chỉ dành cho nam giới. 30 chàng trai khỏe mạnh sẽ được tuyển chọn để thi đấu cùng nhau, gồm cả người của làng và những người ở địa phương khác tới. Các thí sinh sẽ bốc thăm để lấy số thứ tự từ 1 đến 30 rồi bắt đầu đấu loại trực tiếp. 

Mở đầu lễ hội, bô lão đứng đầu trong làng Gia Viên sẽ mặc bộ áo dài khăn đóng truyền thống, đại diện cho cả làng đánh tiếng trống đầu tiên. Tiếp theo sẽ là các nghi lễ cúng bái, thắp nhang cúng các vị thần khai khẩn nên ngôi làng. Rồi bô lão tiến về phía giá đu, lên giá để đánh dấu việc mở màn ngày hội.

 

 

Phần tranh tài của 30 chàng trai được diễn ra rất quyết liệt trong tiếng hò reo cổ vụ của dân làng và du khách, làm không khí ngày xuân càng trở nên náo động. Các chàng trai sẽ cố gắng hết sức để nhún thật mạnh rồi đu thật cao. Người chơi thông minh là người biết cách lấy đà tốt, dùng lực ở hai chân giúp đu lên độ cao tối đa. Người chiến thắng sẽ là người chơi chạm tay đầu tiên vào lá cờ đỏ được treo ở vị trí cao nhất. Lễ hội Đu Tiên không chỉ chọn ra một người chiến thắng mà có đến 5 giải thưởng dành cho người chơi. 5 giải lần lượt là giải cúng, nhất, nhì, ba, và giải phá dành cho 5 người có thành tích tốt nhất. Giải cúng trao cho người đầu tiên đu cao nhất và chạm tay vào lá cờ trên đỉnh cây đu. Giải nhất, nhì, ba dành cho người thứ 2, 3, 4 chạm tay vào cờ. Còn riêng giải phá sẽ dành cho người giật được lá cờ ra khỏi đỉnh đu. 

 

 

Lễ hội Đu Tiên ngoài hoạt động thi đấu của thanh niên trai tráng thì còn rất nhiều trò chơi khác cho người dân và du khách. Trong đó trò vui nhất được mọi người yêu thích đó là đánh đu theo đôi. Theo đó từng cặp đôi sẽ bước lên đu để đánh du sao cho đẹp mắt dưới sự tán thưởng của mọi người. Trước đây trò chơi tạo điều kiện để các nam thanh nữ tú gặp gỡ và làm quen nhau, còn vào thời nay trò chơi được nhiều du khách yêu thích trải nghiệm, đặc biệt là khách nước ngoài, rất hứng thú với trò chơi dân gian này của Việt Nam.

 

 

Đu tiên không chỉ là món ăn tinh thần của người dân địa phương trong cả nước mà còn là lời cầu mong mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mùa màng bội thu. Đây là một nét đẹp văn hóa lâu đời được lưu giữ và tổ chức hàng năm, trở thành truyền thống của địa phương.

 

Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập)

 

TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values
TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values