Ngày 26/9/2026, trong khuôn khổ chương trình Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 55, thông qua sự đề cử từ Tổ chức Kỷ lục Việt Nam,  Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) đã chính thức vinh danh GRAND RECORDS - TINH HOA KỶ LỤC đến Nhà thư pháp Lê Thiên Lý. 

Tiến sĩ Biswaroop Roy Chowdhury - Chủ tịch Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) và Tiến sĩ Lê Doãn Hợp - Nguyên nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Hội đồng Xác lập Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) trao bằng vinh danh và huy hiệu GRAND RECORDS - TINH HOA KỶ LỤC đến Nhà thư pháp Lê Thiên Lý. (ảnh:VietKings)

Không ngừng tìm tòi và bứt phá khỏi những quy chuẩn truyền thống, Nhà thư pháp Lê Thiên Lý đã khẳng định vị thế của một người mở đường khi sáng tạo ra hai thể chữ mới: “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”. Cột mốc này đã mang lại diện mạo mới và định hình lại giới hạn biểu đạt của thư pháp Việt Nam.

Dù theo đuổi sự đổi mới, tâm huyết của ông vẫn luôn đau đáu với việc bảo tồn và vinh danh di sản văn hóa dân tộc trong từng nét chữ. Miệt mài qua nhiều năm tháng nghiên cứu, sáng tác, trình diễn và trao truyền tri thức, ông đã góp phần quan trọng giữ gìn và nâng tầm vị thế của nghệ thuật thư pháp Việt trong đời sống hôm nay.

LÊ THIÊN LÝ -  NHÀ THƯ PHÁP VỚI HÀNH TRÌNH TÌM LỐI ĐI RIÊNG

Là một nghệ nhân thư pháp danh tiếng của thành phố Cảng Hải Phòng, Nhà thư pháp Lê Thiên Lý xuất thân trong một gia đình thuần nông tại huyện Kiến Thụy. Tuy chặng đường thời trẻ chưa đưa ông đến ngay với nghiệp thư pháp, nhưng tình yêu nghệ thuật cùng ngọn lửa văn thơ thời kháng chiến đã trở thành điểm tựa tinh thần, đặt nền móng vững chắc cho hành trình sáng tạo nghệ thuật sau này.

Chân dung Nhà thư pháp Lê Thiên Lý.

Bước sang tuổi ngũ tuần, Nhà thư pháp Lê Thiên Lý mới chính thức bén duyên với nghiệp cọ sau khi chiêm ngưỡng các tác phẩm của cố thư pháp gia Lê Xuân Hòa (1913-2008). Chuyến đi ấy đã khởi đầu cho hàng thập kỷ nghiên cứu miệt mài và cống hiến cho thư pháp Việt. Tình yêu cọ mực của ông không dừng lại ở sáng tác, mà hướng đến sứ mệnh bảo tồn và lan tỏa thư pháp đến đông đảo công chúng song vẫn giữ vẹn nguyên giá trị truyền thống.

HAI LỐI THƯ PHÁP MỚI: “NHÂN DIỆN THƯ” VÀ “VẬT ĐIỂU THƯ”

Trong quá trình nghiên cứu, Lê Thiên Lý nhận thấy thư pháp Trung Hoa và Việt Nam từ hàng nghìn năm nay chủ yếu đi theo 5 lối viết cơ bản: Triện thư, Lễ thư, Khải thư, Thảo thư và Hành thư. Theo tư liệu, ông cho rằng cả 5 lối viết này đều bắt nguồn từ Trung Quốc và từ đó đặt vấn đề tìm một hướng đi mới cho thư pháp Việt Nam.

Sau thời gian tập trung nghiên cứu, ông công bố hai lối viết do chính mình sáng tạo là “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”. Hai lối thư pháp này được mô tả như một sự khai phá mới, hướng tới việc không chỉ thể hiện nghĩa của chữ mà còn thể hiện hình dáng, thần thái và đặc điểm của nhân vật, sự vật.

Hai lối thư pháp độc đáo mà ông sáng tạo ra (Ảnh: Sưu tầm)

Với “Nhân diện thư”, chữ viết trên tác phẩm không chỉ mô phỏng hình thức của một con người mà còn thể hiện nội tâm, tính cách và thần thái của nhân vật. Với “Vật điểu thư”, từng nét chữ có thể mang dáng dấp của chim, hoa, đồ vật, linh vật hoặc các con giáp; những đường nét mềm mại, uyển chuyển của thư pháp được kết hợp với hình tượng để tạo nên sự sống động.

Hai thể chữ mới được cho là đã tạo nên một cách tiếp cận khác với những lối viết trước đó, khi tên người có thể gợi lên thần thái của người đó, còn tên loài vật có thể giúp người xem hình dung hình dáng của chính loài vật ấy.

BỘ 12 BÌNH MANG TÊN CAN CHI – MỘT CÔNG TRÌNH KÉO DÀI 12 NĂM

Điểm tựa di sản mang tính biểu tượng trong sự nghiệp của Lê Thiên Lý chính là bộ sưu tập 12 chiếc bình thư pháp độc bản, được kiến tạo tinh xảo từ tên Can Chi của 12 năm. Ròng rã suốt 12 năm kiên trì (từ năm 2010 đến 2021), mỗi năm ông lại gửi gắm tâm huyết vào việc tạo hình một chiếc bình thư pháp độc lập mang tên Can Chi của năm đó - từ Canh Dần (2010) cho đến Tân Sửu (2021). Bằng ngôn ngữ sáng tác theo lối “Vật điểu thư”, 12 chiếc bình mang 12 dáng vẻ khác nhau đã tạo nên một thiên trường thiên nghệ thuật sống động, kết tinh trọn vẹn giữa thư pháp, phong thủy và văn hóa phương Đông.

Một trong những công trình tâm đắc nhất của ông (Ảnh: Vietkings)

Năm 2021, ông được xác lập Kỷ lục Việt Nam với nội dung: “Người thực hiện bộ 12 tranh hình bình từ tên Can Chi của các năm 2010 đến năm 2021 bằng nghệ thuật thư họa đầu tiên tại Việt Nam”.

NGHỆ THUẬT MÚA BÚT VÀ NHỮNG MÀN TRÌNH DIỄN THƯ PHÁP CỠ LỚN

Trình diễn múa bút là dấu ấn trình diễn mang tính biểu tượng, tạo nên nét đặc sắc không thể hòa lẫn trong sự nghiệp sáng tác của ông Lê Thiên Lý. Dựa trên các công trình nghiên cứu lịch sử, ông chỉ ra rằng điệu múa cọ này vốn xuất phát từ nghi thức kính bút của Tao Đàn Nhị thập bát tú dưới thời Vua Lê Thánh Tông (khởi lập từ năm 1495). Đây là nghi thức thiêng liêng thể hiện tâm nguyện bái tạ đất trời, tôn kính quân vương và tôn vinh truyền thống hiếu học của dân tộc.

Thấu hiểu giá trị di sản ấy, nghệ nhân Lê Thiên Lý đã khéo léo nâng tầm và nâng nghệ thuật múa bút thành một tiết mục sân khấu hóa giàu tính biểu diễn. Sự kết hợp này giúp công chúng đương đại vừa thưởng thức vẻ đẹp hoành xướng của nét chữ, vừa thẩm thấu trọn vẹn những thông điệp văn hóa ngàn năm ẩn chứa trong từng nhịp cọ.

Khi thư pháp còn là một loại hình nghệ thuật trình diễn (Ảnh: Sưu Tầm)

Thay vì sử dụng bút lông nhỏ như trước đây, ông sử dụng bút lông cỡ đại với chuôi gắn vải đỏ, tượng trưng cho phần đuôi của nét chữ và sự mềm mại trong thư pháp. Các động tác múa được gắn với những hình ảnh và ý nghĩa như đưa bút lên cao là “suối cao”, xoáy xuống dưới là “biển sâu”, vòng ngang là “nhạc thánh thót”. Điệu múa còn được ông đưa vào những yếu tố mang tính biểu tượng của ngũ hành và đất trời.

Trong các buổi trình diễn, ông sử dụng chiếc bút dài 45 cm, đường kính 5 cm, cuối cán có dải lụa hồng; phần múa kéo dài từ 2 đến 7 phút với 2–15 người phụ họa tùy sự kiện. Sau phần múa là màn viết chữ thư pháp trên giấy khổ lớn, từ 50 × 150 cm đến 200 × 40 cm.

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý viết thư pháp chữ Giáp Thìn hình rồng (Ảnh: Sưu tầm)

Từ năm 2012, Lê Thiên Lý thường xuyên tham gia trình diễn vũ điệu múa bút lông cỡ đại và viết thư pháp khổ lớn tại nhiều chương trình trên cả nước. Theo tư liệu, số lần trình diễn đã vượt quá 100 tại các sự kiện lớn, nhỏ.

Năm 2024, ông cùng nhà thư pháp Cái Văn Long được xác lập kỷ lục với nội dung: “Người trình diễn vũ điệu múa bút lông cỡ đại và viết chữ thư pháp khổ lớn trên sân khấu nhiều lần nhất tại Việt Nam (từ năm 2012 đến nay)”.

HƯỚNG NGHIÊN CỨU THƯ PHÁP VIỆT BẰNG CHỮ QUỐC NGỮ

Bên cạnh “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”, Nghệ nhân Lê Thiên Lý còn theo đuổi hướng phát triển thư pháp Việt bằng cách tìm những lối viết mới, vượt khỏi khuôn khổ của 5 lối thư pháp truyền thống gồm Triện, Lễ, Khải, Thảo và Hành. Ông nghiên cứu việc áp dụng “Đỉnh thư” bằng chữ Quốc ngữ, mô phỏng hình ảnh chiếc đỉnh bằng chính chữ Quốc ngữ.

Theo tư liệu, chữ Đỉnh vốn là một thể chữ có từ lâu đời, mang tính tôn kính và trang trọng, thường được sử dụng, treo trong chùa chiền. Ông dẫn lời vua Minh Mạng về ý nghĩa của “Đỉnh” như biểu tượng của ngôi vị, danh mệnh và vật quý trong nhà tôn miếu.

Lối viết mới, vượt khỏi khuôn khổ cũ, cần có những công trình nghiên cứu lâu dài và những buổi thảo luận nghiêm túc (Ảnh: Sưu tầm)

Tuy nhiên, thể thư pháp này trước đây được viết bằng chữ Hán, khiến nhiều người xem, kể cả người biết tiếng Hán, đôi khi khó dịch được. Vì vậy, ông nghiên cứu việc thay chữ Hán bằng chữ Quốc ngữ, vừa giữ được nét tôn nghiêm của chữ Đỉnh, vừa đề cao chữ viết dân tộc và giúp người xem dễ hiểu ý nghĩa hơn. Ông cho biết đã có hơn 10 năm nghiên cứu để phát triển thể chữ này.

Quá trình nghiên cứu gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với những từ ngắn, ít âm tiết, khi phải tìm cách tạo thành hình chiếc đỉnh hoàn chỉnh. Có những từ ông phải suy nghĩ, ghép thử trong nhiều ngày, sau đó tiếp tục điều chỉnh từng nét sao cho vừa nghiêm cẩn vừa thanh thoát, tao nhã.

Đến nay, thể thư pháp mới này đã được đưa vào giảng dạy tại lớp học thư pháp miễn phí của ông. Đây cũng là một phương thức để ông tiếp tục lưu giữ và truyền bá thư pháp. Theo tư liệu, 9 học viên của ông đã được vinh danh là nghệ nhân làng nghề thành phố Hải Phòng; hàng trăm môn sinh đã, đang và sẽ tiếp tục lan tỏa nét đẹp văn hóa dân tộc trong và ngoài nước.

NHỮNG TÁC PHẨM VÀ DẤU ẤN TIÊU BIỂU TRONG HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO

Năng lực sáng tạo của Lê Thiên Lý còn được thể hiện qua nhiều tác phẩm và hoạt động khác. Hai bức thư pháp viết theo lối chữ Triện là “Chiếu dời đô” và “Nam Quốc Sơn Hà” hiện được đặt tại Đền Đô, nơi thờ tám vị vua nhà Lý, và được giới chuyên môn đánh giá cao. Ông cũng từng được ghi nhận qua hai cuộc triển lãm tại Festival Huế năm 2006 và 2008.

Đáng chú ý là chiếc đĩa gốm Chu Đậu có 1.000 chữ “Long”, do 10 nghệ nhân gốm Chu Đậu cùng nghệ nhân thư pháp Lê Thiên Lý trực tiếp viết qua nhiều công đoạn thủ công trong hơn 200 ngày. Tác phẩm kết hợp giữa thư pháp và gốm, sử dụng các thể thư pháp truyền thống Triện, Lê, Khải, Thảo, Hành cùng hai thể chữ mới do Lê Thiên Lý sáng tạo là “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”. Năm 2019, Liên minh Kỷ lục Thế giới đã xác lập Kỷ lục Thế giới cho tác phẩm và trao tặng Công ty Gốm Chu Đậu.

NHỮNG DẤU MỐC KỶ LỤC

Các dấu mốc kỷ lục Việt Nam gồm:

• Năm 2010: “Chữ Long (Hán tự) thể hiện theo lối thư pháp với nhiều kiểu viết nhất”, cùng nhà thư pháp Cái Văn Long.
• Năm 2021: “Người thực hiện bộ 12 tranh hình bình từ tên Can Chi của các năm 2010 đến năm 2021 bằng nghệ thuật thư họa đầu tiên tại Việt Nam”.
• Năm 2024: “Người trình diễn vũ điệu múa bút lông cỡ đại và viết chữ thư pháp khổ lớn trên sân khấu nhiều lần nhất tại Việt Nam (từ năm 2012 đến nay)”, cùng nhà thư pháp Cái Văn Long.

Tư liệu cũng cho biết ông được biết đến với tư cách Kỷ lục gia Lê Thiên Lý và là người tạo ra hai lối viết “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”, những sáng tạo được xem là một thay đổi trong thư pháp Việt Nam đương đại.

TRAO TẶNG TÁC PHẨM “NHÂN DIỆN THƯ” TẠI HỘI NGHỊ ABAC III NĂM 2025

Một điểm đặc biệt làm nên sự độc đáo của Nhà thư pháp Lê Thiên Lý chính là việc ông thường xuyên là người sáng tác và tặng "Nhân diện thư" cho các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các vị khách quốc tế mỗi khi họ đến thăm Việt Nam. Những tác phẩm này không chỉ là món quà ý nghĩa mà còn khiến bạn bè quốc tế vô cùng ngạc nhiên và thích thú bởi một trường phái thư pháp hoàn toàn mới mẻ, chứa đựng đậm đà bản sắc văn hóa của người Việt, đồng thời truyền tải thông điệp một cách độc đáo và đầy nghệ thuật.

Ngày 16/7/2025, trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ ba năm 2025 của Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC (ABAC III) tại Hải Phòng, Nhà thư pháp Lê Thiên Lý đã trao tặng Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Lương Cường một tác phẩm “Nhân diện thư”.

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý trân trọng trao tặng Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Lương Cường tác phẩm "Nhân diện thư" (Ảnh: Sưu tầm)

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp bức thư pháp năm 2007 (Ảnh: Sưu tầm)

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý giới thiệu nghệ thuật thư pháp với Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết năm 2010 (Ảnh: Sưu tầm)

HOẠT ĐỘNG GÌN GIỮ, PHÁT TRIỂN VÀ TRUYỀN BÁ THƯ PHÁP

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý không chỉ sáng tác và trình diễn mà còn tham gia xây dựng các tổ chức, cộng đồng thư pháp. Ông cùng nhà thư pháp Lê Đức Đôn thành lập Câu lạc bộ Hán-Nôm tại Hải Phòng năm 2003, sau đó là Câu lạc bộ Thư pháp TP. Hải Phòng năm 2007.

Hiện nay, ông giữ các trọng trách gồm Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Làng nghề TP. Hải Phòng và Giám đốc Trung tâm Thư pháp Câu đối và Hán - Nôm học Hải Phòng. Ông đồng thời là chuyên gia của Viện Kinh tế Văn hóa và Nghệ thuật.

Nhà thư pháp Lê Thiên Lý dạy học tại Lớp cao cấp

Thông qua việc tổ chức lớp học, biểu diễn thư pháp, tặng chữ và tham gia các sự kiện văn hóa, ông góp phần đưa thư pháp đến gần hơn với công chúng, khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu và theo đuổi bộ môn nghệ thuật này.

ĐƯA THƯ PHÁP ĐẾN GẦN CÔNG CHÚNG

Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, Lê Thiên Lý lại bày mực tàu, giấy đỏ cho chữ tại Đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm ở xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, TP. Hải Phòng. Với ông, việc cho chữ không nhằm mục đích kinh doanh mà xuất phát từ niềm đam mê đối với nghệ thuật thư pháp.

Hình ảnh ông Đồ già với mái tóc bạc phơ cho chữ đầu năm đã trở nên quen thuộc với người dân Hải Phòng trong nhiều năm nay vào mỗi dịp Tết đến, xuân về. (Ảnh: Sưu tầm)

Những chữ như “Phúc”, “Đức”, “Tâm” được ông thể hiện bằng những nét bút mềm mại, khiến nhiều người trầm trồ. Gian hàng thư pháp của ông thường thu hút đông người đến xin chữ đầu năm.

Bằng những đóng góp không ngừng nghỉ, nhà thư pháp Lê Thiên Lý không chỉ là một nhà thư pháp tài hoa mà còn là người đặt nền móng cho một hướng đi mới trong thư pháp đương đại. Hai lối viết thư pháp mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam của ông không chỉ giúp thư pháp gần gũi hơn với công chúng mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ tiếp tục khám phá và sáng tạo, đưa thư pháp Việt Nam vươn xa hơn trong tương lai.

-----------------------------------------------------

GRAND RECORDS - TINH HOA KỶ LỤC

GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC được Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) khởi xướng và triển khai dành cho các Kỷ lục gia và đơn vị sở hữu những kỷ lục có giá trị lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp tích cực cho cộng đồng và nhân loại. Đây là giải vinh danh nhằm tôn vinh tư duy, tầm vóc, tầm ảnh hưởng, và giá trị nhân văn mà mỗi kỷ lục gia mang lại cho cộng đồng, xã hội. Không đơn thuần là sự ghi nhận thành tích, GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC còn là biểu tượng của tinh thần cống hiến không ngừng, vượt qua giới hạn để tạo nên những giá trị Kỷ lục bền vững.

 

 

Biểu tượng của GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC.

Vào ngày 10/7/2025, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã chính thức được Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) ủy quyền triển khai giải vinh danh GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC tại Việt Nam. Việc ủy quyền này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình hội nhập quốc tế của cộng đồng Kỷ lục gia Việt Nam, đồng thời khẳng định vai trò và uy tín của VietKings trong việc lan tỏa các giá trị kỷ lục mang tính nhân văn, sáng tạo và truyền cảm hứng.

Từ tháng 8/2025, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) chính thức tiếp nhận hồ sơ đề cử, triển khai quy trình đánh giá, lựa chọn và vinh danh những Kỷ lục gia, đơn vị sở hữu Kỷ lục xứng đáng nhận danh hiệu GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC tại Việt Nam, theo chuẩn mực đánh giá khắt khe và toàn diện của Hội đồng Xét duyệt toàn cầu thuộc Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings).

Lễ vinh danh GRAND RECORDS - TINH HOA KỶ LỤC được tổ chức lần 2 tại Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 55 đã tôn vinh 03 Kỷ lục gia Việt Nam, gồm có:

1/ Nhà thư pháp Lê Thiên Lý

2/ Doanh nhân, TSDD. Dương Văn Chiến

3/ Kỷ lục gia Thế giới - Trà sư Ngô Thị Thanh Tâm

Sự kiện vinh danh GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC lần này không chỉ là cột mốc ý nghĩa đối với 03 Kỷ lục gia xuất sắc được xướng tên, mà còn là bước tiến quan trọng trong hành trình hội nhập quốc tế của cộng đồng Kỷ lục gia Việt Nam. Những gương mặt được vinh danh đã minh chứng rõ nét cho tinh thần sáng tạo, nỗ lực bền bỉ và khát vọng cống hiến, góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ kỷ lục thế giới. Đây cũng là nền tảng để vinh danh GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC tiếp tục trở thành biểu tượng vinh danh tầm vóc, lan tỏa những giá trị nhân văn và truyền cảm hứng mạnh mẽ đến cộng đồng trong những năm tiếp theo.

------------------------------------------------

Thông tin liên hệ đăng ký GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC tại Việt Nam:

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)

- Địa chỉ: 01 Đặng Văn Ngữ, Phường Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh

- Bà Tường Vân - Trưởng Ban Quốc tế VietKings: 085 333 4 555