Là một người yêu văn chương, đặc biệt là những áng thơ cổ từ thuở thiếu thời, Dịch giả Lê Khắc Huy (bút danh: Huy Lê) thường dành thời gian để ghi chép, và sáng tác thơ văn bằng chữ Việt và cả chữ Hán. Có lẽ niềm đam mê này một phần được ông kế thừa từ phụ mẫu, ông từng chia sẻ: "Cha mẹ tôi rất mê Truyện Kiều. Lúc thanh niên, hai người có những nhóm bạn gặp nhau là đọc Kiều, bình Kiều hoặc rủ nhau đi xem các tuồng cải lương về Kiều." Đối với ông, tác phẩm "Truyện Kiều" của đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là một kiệt tác văn học biểu tượng của nghệ thuật thi ca Việt Nam, mà những dòng thơ ấy còn góp phần nhen nhóm trong ông sự yêu thích văn chương sâu sắc mãi đến sau này. 

Chân dung của Dịch giả Lê Khắc Huy (ảnh: CNCC) 

Có hơn 40 năm tiếp cận văn học và trên 15 năm học Hán ngữ cổ, Dịch giả Lê Khắc Huy đã mạnh dạn quyết định dịch kiệt tác "Truyện Kiều" của Nguyễn Du từ quyển "Truyện Kiều" - NXB Hội Nhà văn - 2002, chữ Quốc ngữ theo thể thơ Lục bát, sang chữ Hán cổ ở thể thơ Ngũ ngôn (hay còn gọi là thơ 05 chữ), như một sự khảo nghiệm bản thân, một cách tri ân song thân, đồng thời kỳ vọng mang cái hay, cái đẹp của một kiệt tác văn học Việt Nam lan tỏa đến cộng đồng những người yêu văn hóa Hán ngữ cổ ở Việt Nam, Trung Quốc và thế giới. 

Việc dịch Truyện Kiều: Ba năm đầu ông dùng để học thuộc rất nhiều đoạn chính, tra hết điển tích điển cổ... Dịch thử 500 câu đầu, rồi gửi đến các câu lạc bộ những người biết chữ Hán... Sau đó 11 tháng thì dịch xong toàn bộ. Trước khi in ông gửi đến các giáo sư những người hiểu biết sâu về chữ Hán để nghe phản hồi... Đến năm 2020 mới hoàn tất việc in ấn ở nhà xuất bản Hội nhà văn Việt Nam.

Tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Hán - Việt"  của Dịch giả Lê Khắc Huy đã góp phần lan tỏa kiệt tác Truyện Kiều nói riêng, các giá trị thi ca cổ điển Việt Nam nói chung đến độc giả, đặc biệt là cộng đồng yêu văn hóa Hán ngữ truyền thống trên thế giới (ảnh: VietKings) 

Đoạn trích Kiều gặp Từ Hải trong bản dịch của Dịch giả Lê Khắc Huy (ảnh: VietKings) 

Để đọc hiểu bản dịch này, đòi hỏi người đọc phải thấu triệt tiếng Hán - Việt cổ (chiếm trên 70% từ vựng Việt ngữ hiện nay) và thông thạo cách học chữ Hán từ hàng ngàn năm trước của Nho sinh Việt và Trung Quốc từ đời Đường trở về trước. Thông qua tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Việt - Hán," Dịch giả Lê Khắc Huy còn mong muốn làm sống dậy truyền thống văn hoá lâu đời có cùng nguồn gốc bản thể gắn liền với phong tục thờ cúng, lễ Tết cổ truyền ngàn năm của cộng đồng các nước Phương Đông.

Dịch giả Lê Khắc Huy và tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Hán - Việt" do ông dày công dịch thuật và biên soạn trong vòng 05 năm (ảnh: VietKings) 

Thông qua bộ hồ sơ đề cử từ Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings), Hội đồng Liên minh Kỷ lục Thế giới (WordKings) đã xem xét và ghi nhận những giá trị văn học, nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Việt - Hán" do Dịch giả Lê Khắc Huy chuyển ngữ và biên soạn. Qua đó, chính thức xác lập Kỷ lục Thế giới đến Dịch giả Lê Khắc Huy với nội dung: "Người Việt Nam đầu tiên trên thế giới dịch tác phẩm "Truyện Kiều" - Nguyễn Du từ bản dịch chữ Quốc ngữ viết ở thể thơ lục bát sang chữ Hán cổ, viết bằng thể thơ Ngũ ngôn và xuất bản ấn phẩm “Truyện Kiều: Song ngữ Việt – Hán." Sự kiện công bố và trao bằng xác lập Kỷ lục Thế giới đến Dịch giả Lê Khắc Huy đã được diễn ra vào ngày 08/07/2025 tại Văn phòng Tổ chức Kỷ lục Việt Nam. 

Dịch giả Lê Khắc Huy chia sẻ về hành trình và mục tiêu của ông khi thực hiện tác phẩm tại sự kiện (ảnh: VietKings) 

Dịch giả Lê Khắc Huy cho biết: "Một trong những mục tiêu của việc dịch truyện Kiều ra Hán ngữ thể ngũ ngôn là để làm sống lại việc học Văn ngôn của người Việt trước đây. Có học Văn ngôn mới đọc được Tứ thư Ngũ kinh và làm được thơ Đường, mà UNESCO đã công nhận thơ Đường ở Việt Nam, gần đây thơ Đường của Trung Quốc mới được công nhận. Mặt khác, tiếng Việt có trên 70% từ Hán Việt, vì vậy cụ Phạm Quỳnh mới nói: "Truyện Kiểu còn thì tiếng ta còn, tiếng ta còn thì nước ta còn..,"

Được sự ủy quyền từ Liên minh Kỷ lục Kỷ lục Thế giới (WorldKings), đại diện ban lãnh đạo TW Hội Kỷ lục gia Việt Nam - Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) tham dự tại sự kiện, bao gồm: TS.Luật sư Nguyễn Văn Viễn - Viện trưởng Viện Sở hữu Trí tuệ Việt Nam, Phó Chủ tịch TW Hội Kỷ lục gia Việt Nam, Thành viên Liên minh Kỷ lục Thế giới Toàn cầu; Ts. Nguyễn Hoàng Anh – Phó Chủ tịch Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings), Tổng Thư ký Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings); Ông Dương Duy Lâm Viên -  Tổng Thư ký TW Hội Kỷ lục gia Việt Nam, Giám đốc điều hành Tổ chức Kỷ lục Việt Nam; Bà Võ Lưu Lan Uyên - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Nội dung Tổ chức Kỷ lục Việt Nam; Bà Nguyễn Thị Tường Vân - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Quốc tế Tổ chức Kỷ lục Việt Nam; Bà Phạm Thị Thanh Huyền - Phó Ban Quốc tế Tổ chức Kỷ lục Việt Nam.

Bà Phạm Thị Thanh Huyền - Phó Ban Quốc tế VietKings công bố Thư từ Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) về việc ủy quyền cho TW Hội Kỷ lục gia Việt Nam - Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng Kỷ lục Thế giới đến dịch giả Lê Khắc Huy (ảnh: VietKings)

Ts.Luật sư Nguyễn Văn Viễn (thứ 2 bên trái), Ts.Nguyễn Hoàng Anh (ngoài cùng bên phải) và Ông Dương Duy Lâm Viên trao bằng xác lập Kỷ lục Thế giới, cúp và huy hiệu WorldKings đến Dịch giả Lê Khắc Huy (ảnh: VietKings)

Đại diện Ban Lãnh đạo Tổ chức Kỷ lục Việt Nam cùng Dịch giả Lê Khắc Huy. (ảnh: VietKings)

Cũng trong sự kiện này, đại diện ban lãnh đạo VietKings đã trao tặng đến Kỷ lục gia Thế giới - Dịch giả Lê Khắc Huy ấn phẩm "Niên giám Kỷ lục 20 năm (2004 - 2024)," giới thiệu và thống kê toàn bộ các Kỷ lục Thế giới, Kỷ lục Châu Á, Kỷ lục Việt Nam đã được ghi nhận từ năm 2004 đến 2024. (ảnh: VietKings)

Kỷ lục gia Thế giới - Dịch giả Lê Khắc Huy chụp ảnh lưu niệm cùng gia đình trong buổi lễ đón nhận bằng Xác lập Kỷ lục thế giới. (ảnh: VietKings)

Vào năm 2021, Dịch giả Lễ Khắc Huy đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam VietKings vinh danh là "Người đầu tiên tại Việt Nam dịch tác phẩm Truyện Kiều (Nguyễn Du) từ bản dịch chữ Quốc ngữ ra chữ Hán cổ bằng thể thơ Ngũ ngôn" cho cùng tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Hán - Việt." (ảnh: VietKings) 

Cột mốc xác lập Kỷ lục Thế giới cho tác phẩm "Truyện Kiều: Song ngữ Hán - Việt" là một bước ngoặt quan trọng không chỉ trên con đường theo đuổi văn học và dịch thuật của Kỷ lục gia Thế giới - Dịch giả Lê Khắc Huy, mà đây còn là sự công nhận xứng đáng dành cho tác giả trên hành trình lan tỏa, quảng bá một đại kiệt tác văn học Việt đến cộng đồng yêu mến Hán ngữ Việt Nam và quốc tế. Từ đó, góp phần bảo tồn những tinh hoa thi ca đã tồn tại hàng ngàn năm của dân tộc.  

----------------------------------------------------------------------------------------------

Đôi nét về kiệt tác "Truyện Kiều" của Nguyễn Du

Một số ấn phẩm Truyện Kiều tại tái bản tại Việt Nam (ảnh: internet)

Đoạn trường tân thanh, thường được biết đến với cái tên phổ biến là Truyện Kiều, là một truyện thơ của Nguyễn Du. Tác phẩm được viết bằng chữ Nôm, gồm 3254 câu thơ lục bát, dựa theo cốt truyện bằng chữ Hán, Kim Vân Kiều, của Thanh Tâm Tài Nhân, lấy bối cảnh Trung Quốc thời vua Gia Tĩnh Đế đời nhà Minh (từ năm 1521 tới năm 1567). Với “Truyện Kiều”, Nguyễn Du đã chắt lọc những phần tinh tú nhất trong lời ăn, tiếng nói của nhân dân, đặc biệt là ngôn ngữ văn học dân gian, thông qua việc vận dụng linh hoạt, sáng tạo và dày đặc các khẩu ngữ, thành ngữ, ca dao, tục ngữ và một số thành ngữ Hán Việt đã được “thuần Việt”. 

Chính bởi giá trị to lớn trên nên tác phẩm trên đã được dịch sang rất nhiều ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, Anh, Nga, Đức, Nhật, Hán...Riêng về Hán ngữ, tác phẩm đã được trên 10 học giả người Trung Quốc và Việt Nam dịch. Trong đó, có 04 bản dịch của học giả Trung Quốc đều dịch lại tác phẩm theo thể thơ tự do, lối văn bạch thoại. Còn các học giả người Việt thì chuyễn ngữ tác phẩm qua Hán ngữ theo thể thơ thất ngôn hoặc lục bát. Dù được chuyển ngữ qua nhiều thể thơ khác nhau, các học giả đều mong muốn truyền tải trọn vẹn cái hay của tác phẩm gốc đến với người đọc, đóng góp một phần công sức giúp phổ biến tác phẩm đến bạn bè quốc tế.