Tôn vinh các vị tổ nghề Việt Nam (P.25): Ninh Hữu Hưng - Cụ tổ nghề chạm khắc gỗ La xuyên

22-12-2018

Ninh Hữu Hưng (936 – 1020), trong một gia đình nối đời làm nghề thợ mộc. Ông quê ở xã Chi Phong, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình nhưng có công truyền bá nghề chạm gỗ và khảm trai gỗ ở các làng Ninh Xá, La Xuyên, La Ngạn, Khả Lũ, Trịnh Khiết thuộc tỉnh Nam Định.

 

 

 

 

Ninh Hữu Hưng là tướng đặc biệt - tướng xây dựng, tướng hậu cần của vua Đinh, vua Lê, giúp triều đình dẹp loạn 12 sứ quân, đánh đuổi giặc Tống xâm lược, xây dựng cố đô Hoa Lư. Ứng dụng quy luật mộc sinh hoả - ông đã phổ biến cách dùi cây lấy lửa cho binh lính trong hành quân, tiến quân hay phòng ngự, vẫn tự làm ra lửa để nấu nướng, làm lửa hiệu, đánh giặc. Về già, Ninh Hữu Hưng còn giúp dân bốn làng các tỉnh ở Nam Định học nghề chạm khắc gỗ, khảm trai. Vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) phong ông là "Công tượng lục phù giám sát Đại tướng quân”. Còn dân làng Ninh Xá và một số làng ở Nam Định, suy tôn ông là Thành hoàng, là ông tổ nghề.

Khi Đinh Tiên Hoàng thống nhất đất nước, cho tuyển nhiều nhân tài và thợ giỏi ở khắp các địa phương về giúp triều đình, trong đó có Ninh Hữu Hưng. Ông được nhà vua giao cho việc xây dựng cung điện trong kinh đô. Đây là dịp ông thể hiện tài năng.


Nhà Lê thay nhà Đinh, sau khi đánh thắng quân Tống, Hoàng đế Đại Hành cho xây dựng lại cung thất, Ninh Hữu Hưng càng được trọng dụng.

 

Một lần vua Lê qua vùng Cái Nành (nay là đất La Xuyên) thấy thấp thoáng có bóng ngôi miếu cổ. Nhà vua cho dừng thuyền vào thăm, thấy đây là vùng đất đẹp nhưng dân cư thưa thớt, chỉ có dăm nhà lác đác ven sông, nhà vua đã cho ông Ninh Hữu Hưng ở lại đất này. Từ đó, ông định cư tại đây rồi đem cả con cháu, họ hàng đến vùng đất mới lập thành ấp lớn.

 

 

 


Ông bỏ tiền chiêu dân, khuyến khích việc canh tác, phát triển nghề thủ công. Nghề mộc được ông truyền lại cho dân sở tại ngày càng phát triển. Công đức của ông thấm đến mọi nhà nên những người đến đây làm ăn đều lấy họ Ninh. Vì thế, khu vực này từng có tên là Ninh Gia ấp sau đó tên là Ninh Xá. Khi ông mất, Vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) phong Ninh Hữu Hưng là "Công tượng lục phù giám sát Đại tướng quân”. Còn dân làng các làng nói trên, suy tôn ông là Thành hoàng, là ông tổ nghề, với danh hiệu "Lão La đại thần”.

 

Uống nước nhớ nguồn, hưởng bóng mát nhớ cây cao, dân làng Ninh Xá đã nhiều năm sưu tầm, chỉnh lý, bổ sung tư liệu về tổ nghề. Họ đã góp nhiều tiền, của để tu bổ, tôn tạo đền thờ tổ nghề. Đền thờ có đôi câu đối ca ngợi cụ Ninh Hữu Hưng:


"Mộc tượng giáo dân nguyên hữu ý
Kiến đô lập quốc sử lưu công”

 

Đền thờ được Bộ Văn hoá cấp bằng bằng công nhận Di tích lịch sử văn hóa năm 1991.


Hàng năm dân làng vẫn tổ chức lễ hội mùa xuân vào ngày 6-3 Âm lịch. Đặc biệt, họ đã tiến hành nghi thức "Kéo lửa để khai hội”. Sau hồi trống trang trọng, tưng bừng, một vị cao niên phát lệnh cho trai làng, kéo lạt giang cọ vào thanh gỗ xoan ngâm, tạo nhiệt. Nhiệt truyền rồi làm cháy bùi nhùi rơm khô. Cụ già lấy ngọn lửa vừa phát sinh thắp hương cho cả làng làm lễ dâng hương. Sau đó chuyển bát hương lên kiệu rước.

 

Từ gỗ họ làm ra những mặt hàng thủ công mỹ nghệ như ngọn lửa mãi mãi cần thiết cho đời sống của con người. Nghi thức kéo lửa khai hội còn thắp lên niềm tin sâu xa vào hạnh phúc trường sinh của các làng nghề mộc.


Truyền thống làng nghề cho đến nay còn hội tụ một phần ở ngôi đình làng. Nhũng người thợ tài hoa đã thực sự đem trí tuệ, bàn tay điêu luyện của mình để dựng nên một công trình bề thế về kiến trúc, không gian được mở rộng với một quần thể bao gồm đình, đền, phủ, miếu và người nghệ nhân đã thổi vào đó sức sống làm cho nhiều mảng phù điêu, mảng chạm tồn tại mãi cùng thời gian.

 

Theo Nội Thất La Xuyên

TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values
TOP 5 ĐỊA ĐẠOvietnam values